KRİPTO VARLIKLARLA İLGİLİ HUKUKİ UYUŞMAZLIKLAR - GÜNCEL YARGI KARARLARI

Yasal Düzenlemeler, Suç Tipleri, Ödeme Yasağı ve Görevli–Yetkili Mahkeme

Giriş

Kripto varlıklar, Türkiye’de milyonlarca kişi tarafından kullanılan; ancak hukuki sonuçları çoğu zaman işlem yapılırken yeterince öngörülmeyen bir alan oluşturmaktadır. Uygulamada avukatlara yansıyan dosyalar, kripto varlıkların teknik yapısından ziyade, bu varlıklar etrafında kurulan hukuki ilişkilerin bozulması sonucu ortaya çıkmaktadır.

Müvekkiller çoğu zaman;

·      Bir kripto borsasında yaşanan erişim engeli,

·      Hesapta bulunan varlıkların çekilememesi,

·      Üçüncü kişilerce gerçekleştirilen yetkisiz transferler,

·      “yatırım vaadi” adı altında yapılan dolandırıcılıklar,

·      Kripto ile yapılan ödemenin geçersiz sayılması

gibi sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır.

Bu yazı, kripto varlıklarla ilgili uyuşmazlıkların pratikte nasıl ortaya çıktığını, hangi yasal düzenlemelere tabi olduğunu, hangi fiillerin suç oluşturduğunu ve yetkili–görevli mahkemenin nasıl belirleneceğini uygulamaya dönük bir bakış açısıyla ele almaktadır.

UYGULAMADA KRİPTO VARLIKLARA İLİŞKİN HUKUKİ ÇERÇEVE VE UYUŞMAZLIK TÜRLERİ

A. Pratikte Kripto Varlık Uyuşmazlıkları Nasıl Ortaya Çıkar:

Kripto varlıklara ilişkin uyuşmazlıklar, çoğu zaman kripto teknolojisinin karmaşıklığından değil; bu varlıklar etrafında kurulan hukuki ve fiilî ilişkilerin öngörülmeden tesis edilmesinden kaynaklanmaktadır. Avukatlara intikal eden dosyalar incelendiğinde, uyuşmazlıkların belirli tipolojiler etrafında tekrar ettiği görülmektedir. Bu nedenle, kripto varlık uyuşmazlıklarının pratikte hangi şekillerde ortaya çıktığının sistematik biçimde ele alınması, doğru hukuki nitelendirme ve etkili bir dava stratejisi kurulması bakımından önem arz etmektedir.

1. Kripto Borsa Kaynaklı Uyuşmazlıklar

Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık türlerinden biri, kripto varlık hizmet sağlayıcıları (kripto borsalar) ile kullanıcılar arasındaki ilişkiden doğan ihtilaflardır. Bu uyuşmazlıklar çoğunlukla, taraflar arasında akdedilen kullanıcı sözleşmesi ve bu sözleşmenin uygulanma biçimi üzerinden şekillenmektedir.

Bu kapsamda avukatlara en sık yansıyan sorunlar şunlardır:

·      Kullanıcının hesabının ani ve gerekçesiz biçimde askıya alınması veya kapatılması,

·      Hesapta bulunan kripto varlıkların veya TL bakiyesinin çekilememesi,

·      Platformun teknik sorun, denetim, güvenlik veya uyum gerekçeleriyle işlem kısıtlaması getirmesi,

·      Kripto borsasının faaliyetlerini durdurması ya da fiilen erişilemez hâle gelmesi.

Bu tür dosyalarda temel tartışma, borsanın işlem ve kısıtlama yetkisini hangi sınırlar içinde kullandığı noktasında yoğunlaşmaktadır. Uygulamada çoğu borsa, kullanıcı sözleşmelerinde geniş yetkiler tanımakta; ancak bu yetkilerin dürüstlük kuralı, ölçülülük ilkesi ve tüketicinin korunması hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Avukat açısından bu tür dosyalarda ilk aşamada cevaplanması gereken temel sorular şunlardır:

·      Kullanıcı tüketici sıfatına sahip midir?

·      Uyuşmazlık, sözleşmenin ifası mı yoksa haksız bir işlem midir?

·      Askıya alma veya kısıtlama somut, belgeli ve ölçülü bir gerekçeye dayanmakta mıdır?

Bu soruların yanıtı, hem görevli mahkemenin belirlenmesi hem de davanın hukuki dayanağının kurulması açısından belirleyicidir.

2. Üçüncü Kişiler Tarafından Gerçekleştirilen İşlemler (Yetkisiz Erişim ve Transferler)

Kripto varlık uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, kullanıcının iradesi dışında gerçekleşen işlemlerden kaynaklanmaktadır. Bu tür dosyalar, çoğu zaman ceza hukuku ile özel hukuk boyutunu birlikte içeren karmaşık bir yapı arz etmektedir.

Uygulamada en sık karşılaşılan senaryolar şunlardır:

·      Kullanıcının kripto borsa hesabının ele geçirilmesi,

·      Hesaptaki kripto varlıkların üçüncü kişilere yetkisiz biçimde transfer edilmesi,

·      Sosyal mühendislik yöntemleriyle (sahte müşteri hizmetleri, sahte uygulamalar, kimlik avı) kullanıcıların şifre veya doğrulama kodlarını paylaşmaya zorlanması.

Bu tür uyuşmazlıklarda temel hukuki sorun, zararın kimin kusurundan kaynaklandığı noktasında ortaya çıkar. Zira kripto borsaları çoğu zaman, işlemlerin kullanıcının kendi erişimiyle gerçekleştirildiğini ileri sürerek sorumluluğu reddetmektedir.

Avukat açısından bu dosyalarda kritik olan hususlar şunlardır:

·      Yetkisiz işlemlerin teknik olarak nasıl gerçekleştiği,

·      Platformun güvenlik önlemlerinin yeterli olup olmadığı,

·      Kullanıcının ağır kusurunun bulunup bulunmadığı,

·      Borsanın risk bildirim ve bilgilendirme yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği.

Bu tür dosyalar genellikle:

·      Ceza hukuku bakımından bilişim sistemleri aracılığıyla dolandırıcılık veya bilişim suçları,

·      Özel hukuk bakımından ise haksız fiil, sözleşmeye aykırılık veya kusursuz sorumluluk çerçevesinde değerlendirilir.

3. Yatırım Vaadi ve Kripto Dolandırıcılığı

Kripto varlık alanında uygulamada en ağır sonuçlar doğuran uyuşmazlıklar, yatırım vaadiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık fiillerinden kaynaklanmaktadır. Bu tür dosyalar, çoğu zaman organize ve sistematik bir yapı göstermektedir.

Uygulamada sıkça rastlanan yöntemler şunlardır:

·      “Kısa sürede yüksek kazanç” veya “zararsız yatırım” vaatleri,

·      Kendisini yatırım danışmanı, portföy yöneticisi veya kripto uzmanı olarak tanıtan kişiler,

·      Telegram, WhatsApp ve benzeri mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurulan yatırım grupları,

·      Sahte platformlar veya yönlendirmeler aracılığıyla para ve kripto varlık toplanması.

Bu tür uyuşmazlıklarda hukuki ilişki, çoğu zaman klasik bir sözleşme ilişkisi gibi görünse de; fiilin özü itibarıyla hileli davranışlarla mağdurun iradesinin sakatlanması söz konusudur. Bu nedenle bu dosyalar ağırlıklı olarak nitelikli dolandırıcılık suçu kapsamında ele alınmaktadır.

Avukat açısından bu dosyalarda dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:

·      Fail veya faillerin kimliğinin ve örgütlü hareketin tespiti,

·      Para ve kripto varlık transferlerinin izlenebilirliğinin sağlanması,

·      Ceza soruşturması ile birlikte hukuki tazminat taleplerinin eş zamanlı yürütülmesi.

Bu tür davalarda erken aşamada doğru delil planlaması yapılmaması, telafisi güç hak kayıplarına yol açabilmektedir.

B. Türkiye’de Kripto Varlıklara İlişkin Temel Yasal Düzenlemeler

Kripto varlıklara ilişkin hukuki rejim, Türkiye’de uzun süre parçalı ve dolaylı düzenlemeler üzerinden şekillenmiş; bu durum uygulamada ciddi belirsizliklere yol açmıştır. Ancak son yıllarda yapılan düzenlemelerle birlikte, kripto varlıkların hukuki statüsü ve bu alandaki faaliyetlerin sınırları büyük ölçüde belirginleşmiştir. Bu çerçevede, uygulamada en fazla karşılaşılan ve doğrudan hukuki sonuç doğuran iki temel düzenleme öne çıkmaktadır: kripto varlıkların ödeme aracı olarak yasaklanması ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarının sermaye piyasası rejimi içine alınması.

1. Kripto Varlıkların Ödeme Aracı Olarak Yasaklanması (TCMB Düzenlemesi)

Türkiye’de kripto varlıkların ödeme aracı olarak kullanılamayacağı hususu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından çıkarılan düzenleme ile açık biçimde hüküm altına alınmıştır. Bu düzenleme uyarınca kripto varlıklar, hukuken “para” veya “ödeme aracı” niteliği taşımamakta; mal ve hizmet bedellerinin ifasında geçerli bir ödeme vasıtası olarak kabul edilmemektedir.

Bu yasak, teorik bir sınırlamadan ziyade, uygulamada doğrudan ve önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Nitekim avukatların sıklıkla karşılaştığı uyuşmazlıklarda, taraflardan biri borcun kripto varlık transferiyle ifa edildiğini ileri sürmekte; diğer taraf ise borcun sona ermediğini iddia etmektedir. Mevcut hukuki çerçeve dikkate alındığında, “kripto ile ödeme yaptım” savunması, borcun ifası bakımından kural olarak geçerli bir ödeme olarak kabul edilmemektedir.

Bu durumun uygulamadaki yansımaları şu şekilde özetlenebilir:

• Kripto varlık transferi, borcu sona erdiren geçerli bir ifa olarak değil; çoğu durumda ifa yerine edim, ifa uğruna edim veya sebepsiz zenginleşme tartışmasına konu olmaktadır.

• Taraflar arasında kripto ile ödeme kararlaştırılmış olsa dahi, uyuşmazlık çıkması hâlinde bu düzenlemenin emredici hukuk kuralları karşısındaki geçerliliği ciddi biçimde tartışmalı hâle gelmektedir.

• Özellikle ticari ilişkilerde, kripto ile yapılan ödemeler sonradan geçersiz sayıldığında, taraflar arasında alacak-borç ilişkisinin sona erip ermediği, faiz ve temerrüt sorumluluğu gibi ikincil uyuşmazlıklar ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle kripto varlıklarla bağlantılı sözleşmelerde, ödeme borcunun hangi araçla ifa edileceği hususu, yalnızca teknik veya iradi bir mesele değil; doğrudan kamu düzeniyle ilişkili bir hukuki sorun niteliği taşımaktadır.

2. 7518 Sayılı Kanun ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının SPK Rejimine Tabi Kılınması

Kripto varlıklar alanında Türkiye’deki en köklü değişim, 7518 sayılı Kanun ile gerçekleştirilmiştir. Bu Kanun ile birlikte kripto varlık hizmet sağlayıcıları; ilk kez açık, sistematik ve bağlayıcı bir yasal çerçeve içine alınmış ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun gözetim ve denetimine tabi kılınmıştır.

Bu düzenleme sonrasında kripto varlık hizmet sağlayıcıları artık:

• Faaliyet gösterebilmek için izin ve lisans almak zorunda olan,

• Faaliyetleri idari denetime tabi bulunan,

• Mevzuata aykırılık hâlinde idari yaptırımların yanı sıra cezai sorumlulukla da karşı karşıya kalabilen

  
  

kurumsal yapılar hâline gelmiştir.

Uygulamada bu düzenlemenin en önemli sonucu, kripto borsalarının kendilerini “teknolojik aracı” veya “serbest platform” olarak konumlandırarak sorumluluktan kaçınma imkânlarının büyük ölçüde ortadan kalkmış olmasıdır. Artık kripto varlık hizmet sağlayıcılarının; kullanıcı sözleşmeleri, risk bildirimleri, güvenlik önlemleri ve müşteri varlıklarının korunmasına ilişkin yükümlülükleri, klasik bir özel hukuk ilişkisinin ötesinde kamu hukuku boyutu olan bir faaliyet olarak değerlendirilmektedir.

Avukatlar bakımından bu yeni rejim şu pratik sonuçları doğurmaktadır:

• Kripto borsalarının “tamamen serbest piyasa aktörü” olduğu yönündeki savunmalar, önemli ölçüde geçerliliğini yitirmiştir.

• Platformların işlem kısıtlamaları, hesap kapatmaları ve varlık bloke işlemleri, artık idari ve hukuki denetime açık hâle gelmiştir.

• Borsa kaynaklı zarar iddialarında, yalnızca sözleşme hükümleri değil; mevzuata aykırılık ve düzenleyici yükümlülüklerin ihlali de dava konusu yapılabilmektedir.

Bu yönüyle 7518 sayılı Kanun, kripto varlık uyuşmazlıklarında avukatların başvurabileceği hukuki argüman setini genişletmiş; özellikle kullanıcıların korunmasına yönelik davalarda daha güçlü bir normatif zemin oluşturmuştur.

C. Kripto Varlıklarla Bağlantılı Olarak Uygulamada En Sık Karşılaşılan Suç Tipleri

Kripto varlıklar, teknik altyapıları ve anonimlik algısı nedeniyle ceza hukuku bakımından suiistimale açık bir alan yaratmaktadır. Uygulamada kripto varlıklarla bağlantılı suçlar, klasik suç tiplerinin dijital araçlar kullanılarak işlenmiş görünümü şeklinde karşımıza çıkmakta; ancak bu fiillerin hukuki nitelendirilmesi çoğu zaman özel bir dikkat ve teknik değerlendirme gerektirmektedir. Avukatlara intikal eden dosyalar incelendiğinde, kripto varlıklarla ilişkili ceza soruşturmalarının belirli suç tipleri etrafında yoğunlaştığı görülmektedir.

1. Bilişim Sistemleri Aracılığıyla İşlenen Nitelikli Dolandırıcılık

Kripto varlıklar alanında en yaygın karşılaşılan suç tipi, bilişim sistemlerinin sağladığı imkânlardan yararlanılarak işlenen nitelikli dolandırıcılık fiilleridir. Bu tür dosyalarda fail veya failler, kripto varlık piyasasının teknik karmaşıklığını ve yatırımcıların bilgi eksikliğini istismar ederek mağdurların iradelerini hileli davranışlarla sakatlamaktadır.

Uygulamada bu suç tipine çoğunlukla şu yöntemlerle rastlanmaktadır:

• Gerçek dışı veya abartılı yatırım getirisi vaatleri,

• Kripto piyasalarında uzmanlık veya yetkinlik izlenimi yaratılması,

• Dijital platformlar, sosyal medya veya mesajlaşma uygulamaları aracılığıyla geniş kitlelere ulaşılması,

• Birden fazla kişinin koordineli biçimde hareket ederek güven ilişkisi tesis etmesi.

Bu tür fiillerde suçun nitelikli hâl almasının temel nedeni, hileli davranışların bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirilmesi ve mağdurun ekonomik karar alma sürecinin bu yolla yönlendirilmesidir. Uygulamada kripto varlık dolandırıcılığına ilişkin soruşturmalarda, failin eylemlerinin basit bir yatırım başarısızlığından ziyade, baştan itibaren aldatma kastıyla gerçekleştirildiğinin ortaya konulması kritik önemdedir.

2. Kripto Varlıklar Bakımından Güveni Kötüye Kullanma Suçu

Kripto varlıklarla ilgili ceza soruşturmalarında sıkça karşılaşılan bir diğer suç tipi, güven ilişkisine dayalı olarak gerçekleştirilen ve sonradan mağduriyet doğuran fiillerdir. Bu tür olaylarda fail, mağdurun rızasıyla kripto hesaplarına veya dijital cüzdanlarına erişim sağlamakta; ancak bu yetkiyi kullanım amacının dışına çıkarak varlıkları kendi lehine tasarruf etmektedir.

Uygulamada bu suç tipi çoğunlukla:

• Kripto hesabının yönetiminin üçüncü kişiye devredilmesi,

• Yatırım veya saklama amacıyla kripto varlıkların emanet edilmesi,

• Belirli bir süre veya amaç için verilen erişim yetkisinin kötüye kullanılması

şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Bu tür dosyalarda hukuki tartışmanın merkezinde, taraflar arasında kurulan güven ilişkisinin kapsamı ve bu ilişkinin hangi aşamada ihlal edildiği yer almaktadır. Avukat açısından burada önem taşıyan husus, fiilin salt bir sözleşme ihlali mi yoksa ceza hukuku anlamında güveni kötüye kullanma boyutuna ulaşan bir eylem mi olduğunun doğru biçimde tespit edilmesidir.

3. Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları Bakımından Zimmet Suçu

Son dönemde yürürlüğe giren yasal düzenlemelerle birlikte, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyetleri yalnızca özel hukuk çerçevesinde değil, ceza hukuku bakımından da özel bir sorumluluk rejimine tabi kılınmıştır. Bu kapsamda, platform yöneticileri veya yetkililerinin müşteri varlıklarını kendi veya üçüncü kişilerin menfaatine kullanmaları, klasik dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma suçlarından bağımsız olarak özel bir zimmet suçu kapsamında değerlendirilmektedir.

Bu suç tipinin ayırt edici özelliği, failin:

• Belirli bir görev veya yetki çerçevesinde müşteri varlıkları üzerinde tasarruf imkânına sahip olması,

• Bu yetkinin, mevzuatla belirlenen sınırların dışında kullanılması,

• Müşteri varlıklarının korunmasına ilişkin yükümlülüklerin ihlal edilmesi

şeklindeki fiillerle suçun oluşmasıdır.

Uygulamada bu düzenleme, kripto varlık platformlarının “teknik aracı” oldukları yönündeki savunmalarını büyük ölçüde işlevsiz hâle getirmiş; müşteri varlıklarının kötüye kullanımına ilişkin fiilleri doğrudan cezai yaptırımla karşı karşıya bırakmıştır. Bu durum, kripto varlık alanında faaliyet gösteren şirketler bakımından olduğu kadar, mağdur kullanıcılar adına hareket eden avukatlar açısından da önemli bir hukuki dayanak oluşturmaktadır.

D. Kripto Varlıkların Ödeme Aracı Niteliğinin Bulunmamasının Hukuki Sonuçları

Kripto varlıklarla ilgili uyuşmazlıklarda uygulamada en sık yöneltilen sorulardan biri, kripto varlık transferinin borç ilişkisindeki ifa sonucuna etkisidir. Türkiye’de yürürlükte bulunan düzenlemeler dikkate alındığında, kripto varlıkların hukuken bir ödeme aracı olarak kabul edilmediği ve bu nedenle borcun sona ermesi sonucunu doğurmadığı açıkça görülmektedir.

Bu çerçevede, bir borcun kripto varlık transferi yoluyla ifa edildiği iddiası, kural olarak borcun ortadan kalktığını gösteren geçerli bir ödeme olarak değerlendirilmemektedir. Dolayısıyla alacaklı, kripto varlık teslim almış olsa dahi, asli alacağını talep etme hakkını muhafaza edebilmektedir. Uygulamada bu durum, taraflar arasında ödeme yapıldığı iddiasına rağmen borcun devam ettiği yönünde ciddi hukuki ihtilafların doğmasına yol açmaktadır.

Kripto varlık transferlerinin hukuki niteliği, somut olayın özelliklerine göre farklı değerlendirmelere konu olabilmektedir. Çoğu dosyada bu transferler; borcun ifası yerine yapılan bir edim, hukuki sebebi tartışmalı bir malvarlığı aktarımı veya taraflar arasındaki hukuki ilişkiye bağlı olarak sebepsiz zenginleşme ya da haksız fiil kapsamında ele alınmaktadır. Bu durum, kripto transferinin tek başına borcu sona erdiren bir sonuç doğurmadığını; aksine yeni ve karmaşık uyuşmazlıkların kaynağı hâline geldiğini göstermektedir.

Bu nedenle kripto varlık içeren dosyalarda avukatlar açısından ilk aşamada yapılması gereken değerlendirme, taraflardan birinin ileri sürdüğü “ödeme” iddiasının hukuki mahiyetinin doğru şekilde tespit edilmesidir. Zira ödeme iddiasının niteliği; hangi dava türünün açılacağını, talep edilebilecek alacak kalemlerini ve uygulanacak hukuki rejimi doğrudan etkilemektedir. Kripto varlıkların ödeme aracı niteliğine sahip olmaması, bu alandaki uyuşmazlıklarda hukuki nitelendirme hatalarının telafisi güç sonuçlar doğurmasına neden olabilecek bir temel mesele olarak karşımıza çıkmaktadır.

E. Kripto Varlıklara İlişkin Uyuşmazlıklarda Görevli ve Yetkili Yargı Yerinin Belirlenmesi

Kripto varlıklara ilişkin uyuşmazlıklarda en sık yapılan hatalardan biri, uyuşmazlığın teknik niteliğine odaklanılarak yargı yolunun yanlış belirlenmesidir. Oysa kripto varlıklar, bağımsız bir yargı alanı yaratmamakta; mevcut usul hukuku kuralları içerisinde, uyuşmazlığın hukuki vasfına göre görevli ve yetkili mahkemenin tespit edilmesini gerektirmektedir. Bu nedenle kripto varlık içeren dosyalarda ilk yapılması gereken değerlendirme, uyuşmazlığın ceza hukuku, özel hukuk veya icra hukuku kapsamında hangi kategoriye girdiğinin açık biçimde ortaya konulmasıdır.

1. Kripto Varlıklara İlişkin Ceza Davalarında Görev ve Yetki

Kripto varlıklarla bağlantılı ceza soruşturmalarında görevli mahkeme, isnat edilen fiilin hukuki niteliğine göre belirlenmektedir. Uygulamada karşılaşılan dosyaların önemli bir kısmı, bilişim sistemleri kullanılarak gerçekleştirilen dolandırıcılık eylemleri kapsamında değerlendirilmekte olup; bu tür fiiller, somut olayın ağırlığına göre Asliye Ceza Mahkemesi veya Ağır Ceza Mahkemesi görev alanına girmektedir. Özellikle kripto varlık üzerinden gerçekleştirilen ve nitelikli hâl unsurlarını barındıran dolandırıcılık fiillerinde, görevli mahkeme ağır ceza mahkemesi olmaktadır.

Yetki bakımından ise kripto varlık suçları, çoğu zaman birden fazla yerle bağlantı kurabilen niteliktedir. Failin bulunduğu yer, mağdurun bulunduğu yer ve hatta teknik altyapının kullanıldığı yerler teorik olarak yetki tartışmasına konu olabilmektedir. Bununla birlikte uygulamada, mağdurun yerleşim yeri savcılıkları ve mahkemeleri, mağduriyetin fiilen ortaya çıktığı yer olması nedeniyle sıklıkla yetkili kabul edilmektedir. Bu yaklaşım, özellikle mağdurun ekonomik zararının somutlaştığı yerin esas alınması bakımından pratik bir çözüm sunmaktadır.

Avukatlar açısından ceza dosyalarında yetki meselesi, yalnızca usule ilişkin bir ayrıntı olmayıp; soruşturmanın etkinliği, delillere erişim ve mağdurun korunması bakımından stratejik öneme sahiptir.

2. Kripto Varlıklara İlişkin Hukuk Davalarında Görev ve Yetki

Kripto varlıklarla bağlantılı özel hukuk uyuşmazlıklarında görevli mahkemenin belirlenmesi, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine bağlıdır. Uygulamada özellikle kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile bireysel kullanıcılar arasındaki ihtilaflar öne çıkmaktadır. Bu tür uyuşmazlıklarda kullanıcı, çoğu durumda ticari veya mesleki amaçla hareket etmediğinden, tüketici sıfatını haiz kabul edilmektedir. Bu durumda görevli mahkeme, tüketici mahkemesi olup; yetki, tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi lehine düzenlenmiştir.

Buna karşılık kripto varlık uyuşmazlığı, iki gerçek kişi arasında gerçekleşmişse ve aralarında bir tüketici ilişkisi bulunmuyorsa, uyuşmazlık genel hükümlere tabi olur. Bu hâlde görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olup; yetki, davalının yerleşim yeri mahkemesi veya uyuşmazlığın haksız fiilden kaynaklanması durumunda zararın meydana geldiği yer mahkemesi olarak belirlenir.

Bu noktada kripto varlık uyuşmazlıklarının teknik niteliği, görev ve yetki belirlemesini değiştirmemekte; yalnızca uyuşmazlığın dayandığı hukuki ilişkinin doğru şekilde nitelendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Yanlış görevli mahkemede açılan davalar, esas incelemeye geçilmeden usulden reddedilmekte ve ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir.

3. Kripto Varlıklara İlişkin İcra Takiplerinde Yetki ve Uygulama Sorunları

Kripto varlıkların icra hukuku bakımından konumu, uygulamada en fazla tereddüt yaratan alanlardan biridir. Mevcut hukuk düzeninde kripto varlıklar, klasik anlamda maddi bir eşya olmadığından, doğrudan hacze konu edilebilen bir mal olarak değerlendirilmemektedir. Bununla birlikte, kripto varlıkların borsa veya hizmet sağlayıcı nezdindeki hesaplarda tutulması hâlinde, bu hesaplar üzerinde haciz işlemi tesis edilebilmektedir.

İcra takiplerinde yetkili icra dairesi, genel kural gereği borçlunun yerleşim yeri icra dairesidir. Ancak kripto varlıkların üçüncü kişi konumundaki borsalar nezdinde tutulması durumunda, üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderilmesi yoluyla fiili koruma sağlanabilmektedir. Bu noktada avukatlar açısından önemli olan husus, kripto varlığın teknik varlığına değil; hangi kişi veya kurumun fiilî tasarruf alanında bulunduğuna odaklanmaktır.

Kripto varlıkların icra hukuku bakımından doğrudan haczedilememesi, bu alanda icra takibinin imkânsız olduğu anlamına gelmemekte; aksine daha dikkatli ve teknik bir takip stratejisi kurulmasını gerektirmektedir.

F. SONUÇ

Kripto varlıklar, teknik altyapıları ve dijital nitelikleri nedeniyle klasik hukuk kurumlarıyla ilk bakışta uyumsuz bir görünüm arz etse de, uygulamada ortaya çıkan uyuşmazlıklar incelendiğinde bu alanın büyük ölçüde mevcut hukuk sisteminin araçlarıyla çözülebilir olduğu görülmektedir. Türkiye’de son yıllarda yapılan yasal düzenlemeler, kripto varlıkları hukuki denetim dışı bir alan olmaktan çıkararak, belirli kurallara ve yaptırımlara tabi bir faaliyet sahasına dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, kripto varlık uyuşmazlıklarının artık yalnızca teknik veya ekonomik değil, çok katmanlı bir hukuki mesele olarak ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.

Uygulamada avukatlara yansıyan dosyalar, kripto varlıkların kendisinden ziyade; bu varlıklar etrafında kurulan sözleşmelerin, güven ilişkilerinin ve ödeme iddialarının hukuki niteliği üzerinden şekillenmektedir. Özellikle kripto varlıkların ödeme aracı olarak kabul edilmemesi, borç ilişkilerinde ifa kavramının yeniden yorumlanmasını gerektirmekte; bu durum hem özel hukuk hem de ceza hukuku bakımından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Benzer şekilde, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının sermaye piyasası rejimi içine alınması, platformların sorumluluk alanını genişletmiş ve kullanıcıların hukuki korunmasını güçlendirmiştir.

Ceza hukuku bakımından bakıldığında, kripto varlıklarla bağlantılı suçlar, çoğu zaman klasik suç tiplerinin dijital araçlarla işlenmiş hâli olarak karşımıza çıkmakta; ancak suçun işleniş biçimi ve delil yapısı, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde özel bir uzmanlık gerektirmektedir. Bu alanda doğru suç vasfının belirlenmesi, yalnızca ceza yaptırımının türünü değil, aynı zamanda mağdurun tazminat ve alacak haklarını da doğrudan etkilemektedir.

Görevli ve yetkili yargı yerinin tespiti ise kripto varlık uyuşmazlıklarında en kritik aşamalardan birini oluşturmaktadır. Uyuşmazlığın hukuki vasfı doğru belirlenmediği takdirde, teknik bilgiye dayalı güçlü iddialar dahi usulî sebeplerle sonuçsuz kalabilmektedir. Bu nedenle kripto varlık dosyalarında başarı, büyük ölçüde doğru yargı yolunun seçilmesine ve uyuşmazlığın mevcut hukuk kuralları çerçevesinde isabetli biçimde konumlandırılmasına bağlıdır.

Sonuç olarak, kripto varlık hukuku Türkiye’de dinamik bir gelişim süreci içerisindedir. Bu alanda faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler bakımından hukuki riskler giderek çeşitlenirken, avukatlar açısından da kripto varlık uyuşmazlıkları, disiplinler arası bilgi birikimi ve titiz bir hukuki nitelendirme gerektiren özel bir uzmanlık alanı hâline gelmiştir. Mevcut mevzuat ve uygulama dikkate alındığında, kripto varlıklara ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde belirleyici olan unsur; teknolojik ayrıntılardan ziyade, hukuki yöntemin doğru kurulması ve usul kurallarının etkin şekilde işletilmesidir.

Av.Kevser Öztürk

kevser@globalblaw.com

GlobalB Law

05332118645